Удмурт кыл

Удмурт кыл — Удмуртиын, Татариын, Башкириын, Пермь шаерын, Киров улосын но куд-ог мукет интыосын улӥсь удмуртъёслэн анай кылзы. Сое уже кутыло бесерманъёс но (соослэсь наречизэс нимаз кыл шуыса ниманы вазь на). Удмуртиын но котырын улӥсь куд-огез ӟучъёс но бигеръёс тодо удмурт кылэз, но таӵеослэн лыдзы туж ӧжыт. Россиын улэ ог 464 сюрс удмурт кылэз тодӥсь адямиос (2002).
Арысь аре удмурт кылын вераськисьёслэн лыдзы ӧжытоме. 2013-тӥ арын ЮНЕСКО, Кылъёсъя горд книгазэ выльдытыса, сётӥз удмурт кыллы «бырон кышкытлык вань» статусэз.

Удмурт кыллы матысь кылъёс
Удмурт кыллы уката ик матын луо коми-зырян кыл но коми-пермяк кыл. Озьы ке но, удмуртъёс но комиос ог-огзэс валаны уг быгато, оло нош валало туж шуген. Мукет ӵыжы-выжы кылъёс — пор, эрзя, мокша, финн, эстон но со выллем — удмуртлы воксё валантэм.

Алфавит
Туала удмурт алфавитэ 38 буква пыре.

Бигер асэстэмъёс удмурт кылын
Удмурт кылын ӧжыт ӧвӧл бигер яке кыӵе ке мукет Z-тюрк кылъёсысь асэстэм кылъёс. Ӵошатон понна:

удм. сяська — биг. чәчкә
удм. урам — биг. урам
удм. юрт — биг. йорт
удм. дунне (азьвыл дунья — биг. дөнья)
удм. вакыт — биг. вакыт
удм. яке — биг. яки
удм. егит — биг. егет
удм. патяк — биг. бәтәк, но трос со выллем
Удмуртэ пырем бигер кылъёсты тодонын уката дуно луэ Шандор Чучлэн «Бигер асэстэмъёс удмурт кылын» нимо книгаез.

Чöлсконъёс
Изучение удмуртского языка (ӟуч)
Игра для изучения удмуртских слов

Со сяна, учке
Удмурт диалектъёс
Удмурт литературной кыл
Урал кылъёс


Кузебай Герд

Кузебай Герд (зэмос нимыз Кузьма́ Па́влович Ча́йников) — удмурт кылбурчи, фольклорист но этнограф.
Вордскемын 2-тӥ (14-тӥ) толшоре 1898-тӥ арын туала Вавож ёросысь Покчивуко гуртын. 1912—1916-тӥ аръёсы дышетскиз дышетӥсьёсты дасянъя Кукаркаысь семинариын дышетскиз. 1916—1918-тӥ аръёсы кивалтӥз Бадӟым Учаысь кык классъем школаен кивалтӥз, берлогес — Малмыж уонолэн удмурт ёзэтэныз. Озьы ик Герд удмурт школаос но Выль Мултанысь педтехникум кылдытӥз, нырысетӥ удмурт нылпи юртъёс усьтыны юрттӥз. 1920-тӥ арын К.Гердлэн кивалтэмэз улсын «Муш» нылпи журнал потыны кутскиз.
1922-1925-тӥ аръёсы дышетскиз Литературно-художественной Вылӥ институтын дышетскиз, 1926-1929-тӥ аръёсы тодон-валан люка аспирантураын. Татын со матысь тодматскиз но эшъяськиз А. Луначарскиен, Д. Фурмановен, С. Есенинэн, В. Маяковскиен но трос мукет адямиосын.
1923-тӥ арын, Герд кичӧлтэмъя, удмурт калыклэн культураезлы сӥзем «Бӧляк» огазеяськон, нош 1926-тӥ арын — удмурт гожъяськисьёслэн нырысетӥ ВУАРП огазеяськонзы.
Гердэз СОФИНлэн (Финн выжыысь калыкъёсты мозмытон союзлэн) ужезъя янгыше уськытӥзы, 1932-тӥ арын пытсэт сьӧры келязы. 1-тӥ шуркынмонэ 1937-тӥ арын туала Карелиысь Медвежьегорск ёросысь Сандормох гурт вӧзын ыбемын вал. 1958-тӥ арын тодосчилэсь ӟеч нимзэ берыктӥзы.
К. Герд удмурт но ӟуч кылын гожъяськиз. Удмурт калык кырӟанъёс но выжыкылъёс трослы творчествозэ азинтыны юрттӥзы. Улэп дыръяз «Крезьчи» (1922), «Сяськаяськись музъем» (1927), «Лёгетъёс» (1931) кылбур бичетъёсыз потӥзы.
Герд — удмурт нылпи литературалэсь инъетсэ кылдытӥсь луиз. Покчи классъёсын дышетскисьёслы «Шуныт зор» (1924), «Выль сюрес» (1929), «Арифметика» (1925) учебникъёс дасяз но поттӥз. Со сяна, Кузебай Герд — фольклорлы, этнографилы, кыллы но литературалы сӥзем 100-лэсь уно статьяослэн авторзы луэ. Аспирантураын дышетскыкуз, со «Удмуртская загадка» но «Родильные обряды и восточнофинская колыбель» диссертациоссэ (утемын ӧвӧл) дасяз.
